Digital SAT · Qoʻllanmalar · 6-noyabr, 2026 · 8 daqiqa oʻqish

SAT grammatikasi: Boundaries va Form, Structure, and Sense — savollarning koʻpchiligini yopadigan qoidalar

Standard English Conventions — Reading and Writing boʻlimining taxminan toʻrtdan bir qismi: 54 ta savoldan 11–15 tasi. Bu imtihonning eng oldindan aytib boʻladigan qismi. Matnlar qisqa, savol esa doim bir xil:

Which choice completes the text so that it conforms to the conventions of Standard English?

Variantlar faqat tinish belgilari yoki soʻz shakli bilan farq qiladi, toʻgʻri javobni esa did emas, qoida belgilaydi. Qoidalar koʻp emas: ularni oʻrgansangiz, bu savollar 30–50 soniyada yechiladi.

Oʻzbek tilida soʻzlashuvchi oʻquvchi uchun bu yerda oʻziga xos qiyinchilik bor. Oʻzbek tilida soʻz tartibi boshqa (kesim gap oxirida), artikl yoʻq, uchinchi shaxsda feʼl koʻplikda koʻpincha oʻzgarmaydi, vergul esa bogʻlovchisiz qoʻshma gaplarda bemalol qoʻyiladi. Shuning uchun «quloqqa yoqimli» eshitilgan variant koʻpincha notoʻgʻri boʻlib chiqadi. Quyida savollarning aksariyatini qamrab oladigan qoidalar va ona tilimiz qayerda adashtirishi haqida izohlar.

Boundaries: gap chegaralari va tinish belgilari

Ikki toʻliq gapni bitta vergul bilan bogʻlab boʻlmaydi

Toʻliq (mustaqil) gap — alohida tura oladigan ega va kesim. Ikki shunday gap quyidagicha bogʻlanadi:

• nuqta bilan: The bridge was closed. Drivers took the old road.
• nuqtali vergul bilan: The bridge was closed; drivers took the old road.
• vergul va bogʻlovchi bilan — and, but, so, or, yet, for, nor: The bridge was closed, so drivers took the old road.
• ikki nuqta bilan, agar ikkinchi gap birinchisini izohlasa: The bridge was closed: its supports had cracked.

Bogʻlovchisiz bitta vergul — comma splice deb ataladigan xato. Oʻzbekcha «Koʻprik yopildi, haydovchilar eski yoʻldan ketdi» — mutlaqo toʻgʻri bogʻlovchisiz qoʻshma gap. Inglizcha The bridge was closed, drivers took the old road esa xato. Bu oʻzbekzabon oʻquvchilar uchun birinchi raqamli tuzoq: bitta vergulli variant tabiiy tuyuladi va uni tanlashadi.

Teskari xato — run-on: ikki gap umuman belgisiz yoziladi. Bu ham notoʻgʻri.

However, therefore, for example — bogʻlovchi emas

However, therefore, moreover, for example, as a result, in fact soʻzlari ikki gapni bogʻlay olmaydi — ular oʻzbekchadagi «biroq», «shuning uchun», «masalan» kabi kirish soʻzlarga oʻxshaydi. Ikki toʻliq gap orasida ulardan oldin nuqta yoki nuqtali vergul, keyin esa vergul turadi:

The first harvest was small; however, the second one doubled it.

Small, however, the second — yana oʻsha comma splice. Agar however bitta gap ichida tursa, u ikki tomondan vergul bilan ajratiladi: The second harvest, however, was larger.

That dan oldin vergul qoʻyilmaydi

Oʻzbek tilida «…deb oʻyladi», «…ki» bilan boshlanadigan ergash gaplarda vergul odatiy. Ingliz tilida esa that dan oldin vergul yoʻq:

• fikr va nutq feʼllaridan keyin: Scientists noticed that the lake was shrinking — that dan oldin vergul yoʻq;
• that bilan boshlanadigan aniqlovchi ergash gapda ham: The map that she drew was accurate.

SAT da that dan oldin vergul qoʻyilgan variant deyarli har doim notoʻgʻri.

That va which: zarur va qoʻshimcha maʼlumot

• Cheklovchi ergash gap (restrictive clause) koʻp narsalar ichidan aynan bittasini ajratadi; uni olib tashlasangiz, maʼno oʻzgaradi. Vergul yoʻq, odatda that: The apricots that grow in Fergana are exported (aynan Fargʻonada oʻsadiganlari, hammasi emas).
• Cheklamaydigan ergash gap (nonrestrictive clause) allaqachon aniq boʻlgan narsa haqida qoʻshimcha maʼlumot beradi. U ikki tomondan vergul bilan ajratiladi, soʻz esa which (odamlar uchun who): Samarkand, which lies in the Zarafshan Valley, was a major stop on the Silk Road.

Tekshirishning asosiy qoidasi: qoʻshimcha maʼlumot bir juft bir xil belgi bilan ajratiladi — ikki vergul, ikki tire yoki ikki qavs. Boshida vergul, oxirida tire — xato. Juftisiz bitta vergul — ham xato.

Ega va kesim orasida hech qanday belgi yoʻq

The survey of farmers in four regions of the country was published in May. Ega qanchalik uzun boʻlmasin, kesimdan oldin vergul qoʻyilmaydi. Xuddi shunday — feʼl va toʻldiruvchi orasida ham, predlog va uning soʻzi orasida ham.

Kasb yoki unvon ismdan oldin — vergulsiz

The poet Alisher Navoi wrote in Chagatai… — vergul yoʻq: kasb ism bilan bitta birlik boʻlib ishlaydi. SAT da the poet, the chemist, the historian kabi soʻzlardan keyin ism atrofiga qoʻyilgan ortiqcha vergullar — xato.

Ikki nuqta va tire

Ikki nuqta faqat toʻliq gapdan keyin qoʻyiladi: The kit contained three items: a map, a compass, and a lamp. Uni feʼl yoki predlogdan keyin qoʻyib boʻlmaydi: The kit contained: a map…

Ingliz tilida tire yo qoʻshimcha maʼlumot atrofida juft boʻlib keladi, yo gap oxiridagi izohdan oldin yakka turadi — xuddi ikki nuqtadek. Oʻzbekchadagi ega va kesim orasidagi tire («Toshkent — poytaxt») inglizchada boʻlmaydi: u yerda is feʼli turadi.

Apostrof

Its — «uning» (egalik), it’s — «it is». Their — «ularning», they’re — «they are». Birlikdagi egalik — the student’s essay, koʻplikdagi — the students’ essays. Oddiy koʻplik apostrof talab qilmaydi: the 1990s, the results.

Form, Structure, and Sense: soʻz shakllari

Ega va kesim moslashuvi

Oʻzbek tilida «ular keldi» ham, «ular keldilar» ham toʻgʻri, shuning uchun koʻplik va birlikka eʼtibor kamroq boʻladi. Ingliz tilida esa hozirgi zamonda bu farq majburiy: is/are, has/have, -s qoʻshimchasi. Haqiqiy egani toping va u bilan feʼl orasidagi hamma narsani tashlab yuboring: The list of required documents … is, chunki ega — list. Maxsus holatlar:

• each, every, either, neither, one of + ot — birlik: Each of the students was…
• a number of — koʻplik, the number of — birlik.
• Jamlovchi otlar (team, committee, group, jury) Amerika ingliz tilida birlikda: The committee has voted.
• Inversiya: Behind the museum stand two old towers. Ega — towers, u feʼldan keyin keladi.

Olmoshlar

Olmosh oʻzi tegishli soʻz bilan moslashadi: the university… its rules (their emas), the universities… their rules. Oʻzbekchadagi «uning» inglizchada jins va songa qarab his, her, its, their boʻlishi mumkin — shuni tekshiring. Olmosh ikki xil otga tegishli boʻlib qolsa, SAT odatda otni aniq nomlagan variantni toʻgʻri deb hisoblaydi.

Feʼl zamoni

Matndagi zamon ishoralarini qidiring: sanalar, since, by the time, boshqa feʼllar. Since 2018 the company has opened five offices — present perfect, garchi oʻzbekchada bu yerda oddiy oʻtgan zamon («ochdi») ishlatilsa ham. By 1900 the railway had reached Tashkent — past perfect. Butun matn oʻtgan zamonda boʻlsa, toʻgʻri variant ham odatda oʻtgan zamonda boʻladi.

Toʻliq feʼl va shaxssiz shakllar

Har bir gapda shaxsli feʼl — kesim boʻlishi shart. Running, to run, having run oʻzi yolgʻiz kesim boʻla olmaydi: The river, flowing west, reaching the lake — gap emas, boʻlak. Variantlar faqat feʼl shakli bilan farq qilsa, avval gapda bu shakldan tashqari kesim bor-yoʻqligini tekshiring.

Osilib qolgan ibora (dangling modifier)

Gap boshidagi ibora verguldan keyin darhol keladigan egani tasvirlaydi. Oʻzbekchadagi ravishdosh oborotlarida («Kitobni oʻqib boʻlib, …») ega koʻpincha tushib qoladi yoki keyinroq keladi, inglizchada esa bu qatʼiy tekshiriladi: Having tested the samples, the researchers reported… Vergldan keyin the samples were reported tursa, namunalar oʻzini oʻzi sinab koʻrgan boʻlib chiqadi.

1-misol: however va nuqtali vergul

Barcha misollar ushbu maqola uchun tuzilgan, College Board savollari emas.

The Charvak Reservoir was built mainly to store water for ______ it has also become a popular destination for summer holidays.

A) irrigation, however, B) irrigation; however, C) irrigation however D) irrigation however,

Javob: B. Ikkala qism ham toʻliq gap: The Charvak Reservoir was built… va it has also become…. However bogʻlovchi emas, shuning uchun undan oldin nuqtali vergul, keyin vergul kerak.

A — comma splice: ikki gap faqat vergul bilan ulangan, however buni tuzatmaydi. C va D — run-on: birinchi gap tugagan joyda hech qanday belgi yoʻq. Bu savol 30–40 soniyada yechiladi, agar qoidani bilsangiz.

2-misol: the number of

Over the past decade, the number of students from Uzbekistan applying to universities abroad ______ grown steadily.

A) have B) has C) are D) were

Javob: B. Ega — the number, yaʼni «son», u birlikda. Students va universities boʻsh joyga yaqinroq turadi va koʻplikka tortadi, lekin ular aniqlovchi qism. Over the past decade va grown present perfect ni talab qiladi: has grown.

A koʻplikda: a number of students have… boʻlganda toʻgʻri boʻlardi, lekin bu yerda the number. C va D grown bilan grammatik jihatdan birikmaydi (are grown — «yetishtirilgan» degan boshqa maʼno), D esa yana koʻplikda.

3-misol: osilib qolgan ibora

Founded in the 1420s by the astronomer Ulugh Beg, ______

A) a giant stone sextant was the main instrument of the Samarkand observatory. B) the Samarkand observatory had a giant stone sextant as its main instrument. C) astronomers in Samarkand used a giant stone sextant as their main instrument. D) Ulugh Beg’s main instrument was a giant stone sextant in the Samarkand observatory.

Javob: B. Founded in the 1420s by the astronomer Ulugh Beg — «1420-yillarda astronom Ulugʻbek tomonidan asos solingan». Asos solish mumkin boʻlgan narsa — muassasa, yaʼni rasadxona. Demak, verguldan keyin darhol the Samarkand observatory turishi kerak.

A da verguldan keyin sekstant keladi: asbobga «asos solinmaydi», uni yasashadi. C — astronomlarga ham asos solinmagan. D da ega — Ulugh Beg’s main instrument, yaʼni yana asbob; Ulugʻbekning oʻzi esa egalik shaklida qolib ketgan, ega emas. Bunday savollarda faqat bitta narsani tekshiring: verguldan keyingi birinchi ot — boshidagi ibora tasvirlayotgan narsami?

Bu savollar bilan qanday ishlash kerak

1. Matndan oldin variantlarga qarang. Ular faqat belgilar bilan farq qilsa — Boundaries, feʼl yoki olmosh shakli bilan farq qilsa — Form, Structure, and Sense. Shunda nimani tekshirish kerakligini darhol bilasiz.
2. Chegaralarni toping. Boʻsh joyning ikki tomonidagi ega va kesimni koʻz bilan belgilang. Ikki toʻliq gap boʻlsa — nuqta, nuqtali vergul yoki vergul bilan bogʻlovchi kerak.
3. «Qanday eshitilishiga» ishonmang. Oʻzbekcha intonatsiya inglizchada boʻlmagan joyga vergul qoʻyishni taklif qiladi. Qoidaga tayaning.
4. Uzunlik yoki murakkablikka qarab tanlamang. Toʻgʻri variant koʻpincha eng qisqasi va belgisizi boʻladi.

Qoidalarni bloklar bilan mashq qiling: avval Boundaries, keyin Form, Structure, and Sense. Nomto da har bir javobga oʻzbek tilida qoida va tuzoq nomi bilan tahlil bor, shuning uchun xatolaringiz tezda tuzatilishi kerak boʻlgan uch-toʻrtta qoidaning roʻyxatiga aylanadi. Grammatika boʻlimda qayerda turishi — SAT Reading and Writing maqolasida. Nomto sinov testidagi ball taxminiy baho, rasmiy natija emas, lekin u grammatika umumiy ballga qancha qoʻshayotganini koʻrsatadi; shkala haqida — SAT ballari.

SAT® — College Board savdo belgisi. Nomto College Board bilan bogʻliq emas va u tomonidan tasdiqlanmagan.

Boshqa tillarda: English, Русский