Biến điệu thanh 3 trong tiếng Trung: nửa thanh 3 và hai thanh 3 liền nhau
Thanh 3 trong tiếng Trung là một thanh thấp. Sách vẽ nó như dấu móc “xuống rồi lên”, giống thanh hỏi, nhưng nó chỉ vang đầy đủ như vậy khi đứng một mình, và đôi khi ở cuối câu. Trong một từ, trước bất kỳ thanh nào khác, nó chỉ còn nửa đầu: giọng hạ xuống thấp và dừng ở đó, không đi lên. Còn trước một thanh 3 khác, nó đọc thành thanh 2. Đó là toàn bộ chuyện “biến điệu thanh 3”. Chúng tôi đã kiểm tra trên bản ghi âm của người đọc mẫu trong khóa học, và bên dưới bạn nghe được tất cả.
Cách đọc thanh 3 trong tiếng Trung: âm tiết đứng một mình
Bắt đầu với thanh 3 khi nó đứng riêng. Giọng xuất phát hơi dưới mức giữa, đi xuống đáy quãng giọng của bạn và cuối cùng hơi nhích lên. Bấm để nghe:
Thêm ví dụ: .
Hãy lắng nghe phần giữa âm tiết. Điều cốt lõi của thanh 3 không phải đoạn đi lên ở cuối, mà là chỗ thấp. Ở đó giọng thường hơi khàn, hơi “rè”: với người bản xứ đây là chuyện bình thường, và là dấu hiệu tốt, nghĩa là bạn đã xuống tới đáy. Đoạn đi lên ở cuối ngắn và không bắt buộc: nhiều người đọc mẫu kết thúc âm tiết ngay ở dưới thấp.
Người Việt có lợi thế: thanh hỏi cũng đi xuống rồi vòng lên, nên hình dáng này không xa lạ. Nhưng chính vì thế mà dễ mắc lỗi ngược lại: vẽ dấu móc quá kỹ, xuống sâu rồi lên cao. Âm tiết thành ra dài, và tai người nghe bám vào đoạn đi lên nên dễ nhầm thành thanh 2. Thanh 3 trầm và nặng hơn thanh hỏi, phần lên nếu có thì rất ngắn.
Thanh 3 trong từ: nửa thanh 3
Trong lời nói, các âm tiết nối nhau liên tục, không có thời gian cho cả dấu móc. Vì vậy trước thanh 1, thanh 2 và thanh 4, thanh 3 chỉ được đọc một nửa: hạ thấp một chút là xong, hoàn toàn không đi lên. Hiện tượng này gọi là nửa thanh 3 (bán thanh 3), và trong sách thường xếp vào biến điệu thanh 3.
Hãy nghe âm tiết đầu của mỗi từ. Ở đâu nó cũng giống nhau: ngắn và thấp, còn âm tiết sau bắt đầu cao hơn hẳn:
- 老师lǎoshīthầy giáo, cô giáothanh 3 + thanh 1
- 好吃hǎochīngonthanh 3 + thanh 1
- 手机shǒujīđiện thoại di độngthanh 3 + thanh 1
- 小时xiǎoshítiếng (đồng hồ), giờthanh 3 + thanh 2
- 以前yǐqiántrước đây; trước khithanh 3 + thanh 2
- 请问qǐngwènxin hỏi, cho hỏithanh 3 + thanh 4
- 早饭zǎofànbữa sángthanh 3 + thanh 4
- 考试kǎoshìthi, kỳ thithanh 3 + thanh 4
Trước thanh nhẹ cũng vậy: trong và , âm tiết đầu thấp, còn âm tiết nhẹ phía sau nghe cao hơn một chút.
Thanh 3 đứng trước một âm tiết khác thường xuyên hơn nhiều so với đứng một mình, nên nửa thanh 3 không phải ngoại lệ mà là dạng chính của thanh 3. Bạn sẽ nói âm tiết thấp, ngắn này nhiều hơn hẳn dấu móc đầy đủ. Mẹo cho người Việt: ở vị trí này, hãy nghĩ tới một thanh huyền thật trầm và ngắn, chứ không phải thanh hỏi.
Thanh 3 ở cuối từ
Khi thanh 3 đứng cuối, không gì cản nó vang trọn vẹn. Nếu từ được nói riêng hoặc có ngắt sau đó, cuối âm tiết có thể hơi đi lên: .
Nhưng ngay cả ở đây, đoạn đi lên cũng không bắt buộc. Khi nói nhanh, giọng chỉ xuống thấp và tắt dần ở đó. Bạn đọc âm tiết cuối thấp, không lên, thì không sai. Còn lên quá cao thì có nguy cơ thành thanh 2.
Biến điệu thanh 3: hai thanh 3 đứng liền nhau
Hai âm tiết thấp liền nhau rất khó đọc, và tiếng Trung xử lý chuyện này rất gọn. Quy tắc: nếu hai thanh 3 đứng liền nhau, thanh 3 đầu tiên đọc thành thanh 2. Giọng đi lên ở âm tiết đầu, chỉ âm tiết thứ hai còn thấp. Viết hai thanh 3, đọc “thanh 2 + thanh 3”:
- 你好nǐhǎoxin chàođọc là ní hǎo
- 水果shuǐguǒtrái cây, hoa quảđọc là shuí guǒ
- 好久hǎojiǔrất lâuđọc là háo jiǔ
- 理解lǐjiěhiểu (thấu đáo)đọc là lí jiě
Dấu trong pinyin thì không đổi: từ điển và giáo trình vẫn ghi hai thanh 3, bạn phải tự chuyển khi đọc. Tin vui là quy tắc đơn giản, và bạn quen với nó ngay từ câu chào hỏi đầu tiên. Với người Việt có thể nhớ thế này: thanh hỏi đứng trước thanh hỏi thì cái đầu thành thanh sắc, như nǐ hǎo đọc là “ní hǎo”.
Ba thanh 3 liền nhau
Ở đây không có một đáp án duy nhất: mọi thứ phụ thuộc vào việc các từ nào gắn chặt với nhau hơn và người ta nói nhanh đến đâu. Lấy câu . “Rất” và “tốt” đi liền với nhau, nên hěn chắc chắn đi lên, còn hǎo vẫn thấp. Âm tiết đầu wǒ khi nói chậm thường thấp, là nửa thanh 3, còn khi nói nhanh thì có thể cũng lên thành thanh 2. Cả hai cách đều bình thường.
Quy tắc thực hành: thanh 3 cuối cùng trong chuỗi để thấp, âm tiết ngay trước nó nâng lên, còn những âm tiết khác đừng bận tâm, luyện nhiều sẽ quen.
Các quy tắc biến điệu trong tiếng Trung gần như dừng ở đây: ngoài thanh 3, chỉ có 不 và 一 đổi thanh. Hai chữ này được nói ngắn gọn trong bài về thanh điệu.
Thanh 3 khác thanh 2 và thanh 4 thế nào
Khi nghe, thanh 3 hay bị nhầm với cả hai thanh bên cạnh. Một câu hỏi giúp phân biệt: âm tiết bắt đầu ở độ cao nào và kết thúc ở đâu.
- Thanh 3 và thanh 4. Cả hai đều đi xuống, nhưng thanh 4 bắt đầu rất cao, ở đỉnh giọng, và rơi mạnh. Thanh 3 thấp ngay từ đầu, gần như không còn chỗ để rơi. So sánh: .
- Thanh 3 và thanh 2. Thanh 2 là đi lên: bắt đầu từ giữa, lên ngay và kết thúc ở cao, giống thanh sắc. Ở thanh 3 điều chính là chỗ thấp, còn đoạn lên nếu có thì ngắn và không cao. So sánh: .
Mọi âm tiết với cả bốn thanh đều nghe được lần lượt trong bảng pinyin: rất tiện khi bạn muốn so riêng thanh 3 với thanh 4 hoặc thanh 2.
Cách luyện thanh 3
- Nghĩ “thấp”, đừng nghĩ “dấu móc”. Tìm nốt thấp nhất mà giọng bạn vẫn thoải mái: thanh 3 nằm ở đó. Nếu giọng hơi rè ở nốt ấy, nghĩa là bạn làm đúng.
- Học thanh theo cặp âm tiết. Âm tiết đứng một mình là trường hợp hiếm nhất. Lấy từ hai âm tiết và đọc theo nhóm: trước tiên “thanh 3 + thanh 1” (老师, 手机), sau đó “thanh 3 + thanh 2”, “thanh 3 + thanh 4”.
- Tạo độ tương phản. Sau thanh 3 thấp, âm tiết tiếp theo phải bắt đầu cao hơn rõ rệt. Nếu hai âm tiết ở cùng độ cao, âm tiết đầu chưa đủ thấp.
- Hai thanh 3 là một nhóm riêng. Với những từ như 你好 và 水果, hãy chuẩn bị trước “lên, rồi xuống”. Dần dần việc này sẽ tự động.
- Đừng thêm chỗ thắt giọng. Chỗ thấp của thanh 3 hơi rè, nhưng không bị chặn lại như thanh nặng hay bị ngắt giữa chừng như thanh ngã. Giọng chỉ trầm xuống rồi buông ra.
- So với giọng mẫu. Từ bên trong, bạn không nghe được âm tiết mình đã thấp hay đã lỡ đi lên. Cần bản ghi của người đọc mẫu và một thứ gì đó cho thấy giọng bạn bên cạnh nó.
Nếu thanh điệu còn mới với bạn, hãy bắt đầu từ bài tổng quan về bốn thanh điệu, còn từ để luyện thì xem danh sách từ HSK 1.
Kiểm tra thanh 3 bằng giọng nói
Phần Phát âm có các nhóm từ “thanh 3 + thanh 1” và “thanh 3 + thanh 3”: nói một từ và xem giọng bạn có giữ được độ thấp không. Phần đầu tiên, về pinyin và thanh điệu, và hai bài đầu của phần tiếp theo đều miễn phí.
Thử ngay
