Các thì trong tiếng Trung: 了, 过, 在 so với đã, đang, sẽ

22 tháng 10, 2026 · 9 phút đọc

Tiếng Trung không có thì theo kiểu tiếng Anh: động từ không đổi dạng, không có “ate”, “eat”, “will eat”. Người Việt sẽ thấy quen ngay, vì tiếng Việt cũng thế: “ăn” vẫn là “ăn”, còn thời gian thể hiện bằng từ chỉ thời gian và các từ như đã, đang, sẽ, rồi, từng. Tiếng Trung có bộ từ tương tự: 了, 过, 在, 要, 会. Nhưng chúng không khớp một đối một với tiếng Việt, và chỗ lệch chính là chỗ người Việt hay sai. Các trợ từ này cho biết không phải “khi nào” mà là “thế nào”: hành động đã xong, đang diễn ra, hay từng xảy ra trong đời.

Tiếng Trung có mấy thì

Thì ngữ pháp: không có thì nào cả. Động từ và tính từ giữ nguyên dù kể chuyện hôm qua, hôm nay hay ngày mai. Trong ba câu dưới đây, từ 忙 “bận” không đổi, chỉ từ thời gian thay đổi, đúng như tiếng Việt.

• 昨天我非常忙zuótiānwǒfēichángmángHôm qua tôi rất bận.
• 你现在忙吗？nǐxiànzàimángmaBây giờ bạn có bận không?
• 明天我不忙míngtiānwǒbùmángNgày mai tôi không bận.

Vì vậy câu hỏi “thì quá khứ trong tiếng Trung nói thế nào” cần đặt lại: bạn muốn nói gì về hành động. Rằng nó xảy ra hôm qua: chỉ cần từ “hôm qua”. Rằng nó đã xong, đang diễn ra ngay lúc này, hay bạn từng có trải nghiệm đó: lúc ấy mới cần trợ từ.

Từ chỉ thời gian: cách đơn giản nhất

Nói rõ thời gian là câu đã dễ hiểu. Từ chỉ thời gian đứng trước động từ: ngay sau chủ ngữ hoặc ở đầu câu. Đây là chỗ khác tiếng Việt: ta có thể nói “tôi đi công tác ngày mai”, còn tiếng Trung không đặt thời gian sau động từ. Chi tiết xem bài về trật tự từ trong câu tiếng Trung.

• 昨天zuótiānhôm qua
• 今天jīntiānhôm nay
• 明天míngtiānngày mai
• 现在xiànzàibây giờHán Việt: hiện tại
• 去年qùniánnăm ngoái
• 明年míngniánnăm sau
• 以前yǐqiántrước đâyHán Việt: dĩ tiền
• 以后yǐhòusau này, sau khiHán Việt: dĩ hậu

• 当时我还是学生dāngshíwǒháishìxuéshengHồi đó tôi vẫn còn là sinh viên.
• 我明天去外地出差wǒmíngtiānqùwàidìchūchāiNgày mai tôi đi công tác ở tỉnh khác.

了: hành động đã xong hoặc tình huống đã thay đổi

了 hay bị coi là “đã” của tiếng Trung, và đó là một lỗi. 了 có hai nghĩa, và cả hai đều không nói về “khi nào”.

Nghĩa thứ nhất: 了 đứng ngay sau động từ cho biết hành động đã hoàn thành. Thường câu nói rõ cái gì hoặc bao nhiêu: mua ba quả táo, quên tên.

• 你买了什么？nǐmǎileshénmeBạn đã mua gì?
• 我忘了他的名字wǒwàngletādemíngziTôi quên mất tên anh ấy rồi.

Nghĩa thứ hai: 了 ở cuối câu nghĩa là tình hình đã khác trước. Ở đây tiếng Việt có từ khớp gần như hoàn hảo: “rồi”. Trước không đói, giờ đói rồi; trước ấm, giờ lạnh rồi; đang học, giờ tan học rồi.

• 我饿了。wǒèleTôi đói rồi.
• 天气变冷了。tiānqìbiànlěngleTrời trở lạnh rồi.
• 下课了！xiàkèleTan học rồi!

没: “chưa”, “không” làm

Nếu hành động không xảy ra, đặt 没有 méiyǒu — không, chưa (làm) hoặc gọn hơn là 没 trước động từ, và bỏ 了: không có sự hoàn thành thì không có gì để đánh dấu. “Vẫn chưa” là 还没, giống hệt tiếng Việt.

• 我没有买苹果。wǒméiyǒumǎipíngguǒTôi không mua táo.
• 我还没买机票wǒháiméimǎijīpiàoTôi vẫn chưa mua vé máy bay.
• 你为什么没来nǐwèishénmeméiláiSao bạn không đến?

不 bù — không dùng cho mọi trường hợp còn lại: “thường không làm”, “không muốn”, “sẽ không”. 他今天不上班 là “hôm nay anh ấy không đi làm”, nói về kế hoạch của anh ấy, không phải về việc chưa làm. Mẹo: “chưa” và “đã không” là 没, còn “không” chỉ ý muốn, thói quen là 不.

过: “đã từng”

过 sau động từ nói về trải nghiệm: việc đó đã từng xảy ra ít nhất một lần trong đời. Lúc nào thì không quan trọng. Đây chính là “từng” của tiếng Việt. 过 đọc thanh nhẹ: guo. Khi phủ định, 过 vẫn giữ, còn trước động từ thêm 没: “chưa từng”.

• 我去过中国。wǒqùguoZhōngguóTôi từng đến Trung Quốc.
• 你去过中国吗？nǐqùguoZhōngguómaBạn đã từng đến Trung Quốc chưa?
• 我没吃过饺子。wǒméichīguojiǎoziTôi chưa từng ăn sủi cảo.

Khác biệt với 了 thấy rõ ở động từ “đi”. 他去了中国 là anh ấy đã đi Trung Quốc: hành động đã xảy ra, và có lẽ anh ấy đang ở đó. 他去过中国 là anh ấy từng đến Trung Quốc: có trải nghiệm đó, còn bản thân anh ấy đã về.

在 và 正在: hành động đang diễn ra

在 zài — ở; đang trước động từ cho biết hành động đang diễn ra, như “đang” tiếng Việt. 正在 cũng vậy nhưng nhấn mạnh hơn: “đúng lúc này đang”. Khi nói chuyện, cuối câu thường thêm 呢.

• 他正在打电话tāzhèngzàidǎdiànhuàAnh ấy đang gọi điện thoại.
• 妈妈在做饭呢māmazàizuòfànneMẹ đang nấu cơm.
• 我正在吃饭呢。wǒzhèngzàichīfànneTôi đang ăn cơm đây.

Đây cũng không phải “thì hiện tại”: có từ chỉ thời gian, cấu trúc này mô tả việc đang diễn ra tại một lúc nào đó trong quá khứ, giống “lúc đó tôi đang ăn”. Còn hành động thường xuyên, lặp lại thì không cần 在: 我每天早上跑步 “sáng nào tôi cũng chạy bộ”.

着: trạng thái kéo dài

着 sau động từ không mô tả quá trình, mà một trạng thái đang được giữ nguyên: cửa đang mở, bức tranh đang treo, người đang đeo kính. Tiếng Việt thường dịch bằng “đang” hoặc không dịch gì. 在 nói về việc người ta làm, 着 nói về tình trạng hiện tại ra sao.

• 门开着。ménkāizheCửa đang mở.
• 他戴着眼镜。tādàizheyǎnjìngAnh ấy đeo kính.
• 墙上挂着一幅画。qiángshangguàzheyìfúhuàTrên tường treo một bức tranh.

Tương lai: 要, 会, 打算

Thường chỉ cần từ chỉ thời gian: 我明天一定来 “ngày mai tôi nhất định đến”. Khi cần nói rõ tương lai kiểu gì, đặt một trong ba từ trước động từ. Tiếng Việt gom cả ba vào “sẽ”, tiếng Trung thì tách ra.

• 要 yào: sắp, định, phải: quyết định đã có.
• 会 huì: sẽ: dự đoán hoặc lời hứa. Phủ định là 不会 “sẽ không”.
• 打算 dǎsuàn: dự định, tính.

• 我要去银行换钱。wǒyàoqùyínhánghuànqiánTôi phải ra ngân hàng đổi tiền.
• 也许明天会下雨。yěxǔmíngtiānhuìxiàyǔCó lẽ ngày mai sẽ mưa.
• 我觉得他明天不会来。wǒjuédetāmíngtiānbúhuìláiTôi nghĩ ngày mai anh ấy sẽ không đến.
• 你们打算待几天？nǐmendǎsuàndāijǐtiānCác bạn định ở lại mấy ngày?

“Sắp ... rồi” là khung 快要…了 hoặc 就要…了: ở giữa là hành động, cuối câu là 了. Tiếng Việt nói y như vậy: “sắp cất cánh rồi”.

• 飞机快要飞了。fēijīkuàiyàofēileMáy bay sắp cất cánh rồi.
• 明天我就要回国了。míngtiānwǒjiùyàohuíguóleNgày mai tôi về nước rồi.

Bảng đối chiếu với tiếng Việt