Trợ từ tiếng Trung: 吗, 呢, 吧, 了 và ba chữ de 的, 地, 得

22 tháng 10, 2026 · 8 phút đọc

Trợ từ là những từ ngắn không tự gọi tên vật gì, nhưng thay đổi việc câu đang làm: biến nó thành câu hỏi, lời rủ, hay thông báo rằng việc gì đã xong. Người Việt quen với chuyện này hơn ai hết: tiếng Việt có “à”, “nhé”, “nhỉ”, “đi”, “rồi”, “chứ”, và tiếng Trung có những từ làm việc tương tự. Gần như tất cả đều đọc thanh nhẹ, không nhấn. Chúng không nhiều, lại xuất hiện trong hầu hết các câu, nên đáng học ngay từ đầu.

Các loại trợ từ tiếng Trung

• Cuối câu: 吗, 呢, 吧, 啊. Gọi là trợ từ ngữ khí: chúng cho biết câu nói ra để làm gì, để hỏi, để rủ, để ngạc nhiên. Giống “à”, “nhé”, “nhỉ”, “quá” của tiếng Việt.
• Đi với động từ: 了, 着, 过. Chúng cho biết hành động diễn ra thế nào: đã xong, đang kéo dài, đã từng trải qua. Gần với “rồi”, “đang”, “đã từng” của tiếng Việt.
• Trợ từ kết cấu: 的, 地, 得. Chúng nối một từ với phần mô tả nó. Cả ba đều đọc là de.

吗: trợ từ nghi vấn

吗 ở cuối biến câu kể thành câu hỏi có/không. Trật tự từ giữ nguyên, y như khi tiếng Việt thêm “không?” vào cuối câu: “bạn bận không?”.

• 你忙吗？nǐmángmaBạn có bận không?
• 你有笔吗？nǐyǒubǐmaBạn có bút không?
• 你明天有空吗？nǐmíngtiānyǒukòngmaMai bạn có rảnh không?

Thay vì “có” hay “không”, câu trả lời thường lặp lại động từ hoặc tính từ của câu hỏi: 忙 “bận”, 不忙 “không bận”. Tiếng Việt cũng trả lời y như thế.

呢: “còn bạn?” và “đang”

呢 có ba cách dùng hay gặp. Thứ nhất, hỏi lại mà không lặp cả câu: “còn bạn?”, “còn anh ấy thì sao?”. Thứ hai, hỏi một vật đâu rồi: gọi tên vật đó rồi thêm 呢. Thứ ba, nhấn rằng hành động đang diễn ra, thường đi cùng 在 hoặc 正在.

• 我很好，你呢？wǒhěnhǎo,nǐneTôi khỏe, còn bạn?
• 我的书呢？wǒdeshūneSách của tôi đâu rồi?
• 妈妈在做饭呢māmazàizuòfànneMẹ đang nấu cơm.

吧: “đi”, “nhé” và “chắc là”

吧 làm câu mềm đi. Với hành động, nó thành lời rủ hay đề nghị nhẹ nhàng, như “đi”, “nhé” của tiếng Việt: “mình đi ăn đi”. Với câu kể, nó là một phỏng đoán mà bạn muốn người kia xác nhận, như “… nhỉ?”, “… phải không?”.

• 我们走吧wǒmenzǒubaChúng ta đi thôi.
• 我们去吃饭吧wǒmenqùchīfànbaMình đi ăn cơm đi.
• 他还不知道这件事吧？tāháibùzhīdàozhèjiànshìbaAnh ấy vẫn chưa biết chuyện này nhỉ?

Khác biệt với 吗 nằm ở mức chắc chắn. Với 吗, bạn không biết câu trả lời. Với 吧, bạn đã đoán trước và muốn người kia đồng ý.

了: “đã… rồi” và “đã thành”

了 đứng ở hai chỗ. Sau động từ, nó cho biết hành động đã hoàn thành. Ở cuối câu, nó cho biết tình hình đã thay đổi: trước đây không như thế, gần như “rồi” của tiếng Việt (“tôi no rồi”). Nó không phải thì quá khứ, dù thường dịch sang tiếng Việt bằng “đã”; vì sao, xem bài các thì trong tiếng Trung.

• 你买了什么？nǐmǎileshénmeBạn đã mua gì?
• 我吃饱了wǒchībǎoleTôi no rồi.
• 我的手机丢了。wǒdeshǒujīdiūleTôi mất điện thoại rồi.

了 còn nằm trong khung 太…了, “quá…”: tính từ đứng giữa 太 và 了.

• 太贵了tàiguìleĐắt quá!

Ba trợ từ de: 的, 地, 得

Nghe thì không phân biệt được: cả ba đều đọc de, thanh nhẹ. Phân biệt chúng bằng những gì đứng cạnh.

• 的 + danh từ. Trước 的 là từ bổ nghĩa: của ai, loại gì, cái nào. 我的书 “sách của tôi”. Gần với “của”, nhưng đứng ở vị trí ngược lại.
• 地 + động từ. Trước 地 là cách thức hành động. 慢慢地走 “đi chầm chậm”. Gần với “một cách” của tiếng Việt.
• động từ + 得. Sau 得 là lời nhận xét về hành động: tốt thế nào, nhanh thế nào, nhiều thế nào. 说得很好 “nói rất giỏi”.

的 hay gặp nhất trong ba từ. Từ bổ nghĩa đứng trước nó không chỉ là “của tôi”, “của bạn” mà có thể là cả một mệnh đề: 你做的菜 “món bạn nấu”. Tiếng Việt đặt mệnh đề sau danh từ; tiếng Trung đặt trước, rồi mới đến danh từ. Đây là lỗi kinh điển của người Việt: đừng nói 菜你做的.

• 我的书在桌子上wǒdeshūzàizhuōzishangSách của tôi ở trên bàn.
• 你做的菜真香nǐzuòdecàizhēnxiāngMón bạn nấu thơm quá!

地 biến tính từ thành trạng ngữ, như “một cách”: 高兴 gāoxìng — vui, vui vẻ thành 高兴地 “một cách vui vẻ”, 认真 rènzhēn — nghiêm túc, chăm chú thành 认真地 “chăm chú”.

• 她高兴地笑了。tāgāoxìngdexiàoleCô ấy vui vẻ cười.
• 他认真地听老师说话。tārènzhēndetīnglǎoshīshuōhuàCậu ấy chăm chú nghe thầy giáo nói.

得 đứng sát ngay sau động từ. Nếu động từ có tân ngữ, động từ được lặp lại: lần đầu với tân ngữ, lần sau với 得: 说汉语说得很好, đúng từng chữ là “nói tiếng Trung nói rất giỏi”. Tiếng Việt chỉ cần “nói tiếng Trung rất giỏi”, nên người Việt hay quên lặp động từ.

• 他跑得非常快。tāpǎodefēichángkuàiAnh ấy chạy rất nhanh.
• 他说汉语说得很好。tāshuōHànyǔshuōdehěnhǎoAnh ấy nói tiếng Trung rất giỏi.
• 你考得怎么样？nǐkǎodezěnmeyàngBạn thi thế nào?

着 và 过: đi với động từ

着 sau động từ cho biết một trạng thái đang kéo dài: cửa mở và vẫn mở. 过 sau động từ cho biết trải nghiệm: việc này đã từng xảy ra, như “đã từng” của tiếng Việt. Cả hai đọc thanh nhẹ: zhe, guo.

• 门开着。ménkāizheCửa đang mở.
• 他戴着眼镜。tādàizheyǎnjìngAnh ấy đang đeo kính.
• 你去过中国吗？nǐqùguoZhōngguómaBạn đã từng đến Trung Quốc chưa?

啊 và 的 ở cuối câu

啊 thêm cảm xúc: thán phục, ngạc nhiên, sôi nổi. Nó không có bản dịch cố định: tiếng Việt diễn đạt bằng “quá”, “thật”, “ghê” hay bằng ngữ điệu.

• 这些花好漂亮啊！zhèxiēhuāhǎopiàoliangaNhững bông hoa này đẹp quá!
• 这个地方多么美啊！zhègedìfangduōmeměiaNơi này đẹp biết bao!

的 cũng có thể đứng cuối câu. Trong khung 是…的, nó nhấn một chi tiết của việc đã xảy ra: bằng cách nào, khi nào, ở đâu, bằng gì. Gần như khi tiếng Việt nói “tôi đi taxi đến đấy”, nhấn vào “đi taxi”.

• 你是怎么来的？nǐshìzěnmeláideBạn đến bằng gì?
• 我是打车来的wǒshìdǎchēláideTôi đi taxi đến.