Ngữ pháp tiếng Trung cơ bản: 8 điểm đầu tiên

22 tháng 10, 2026 · 7 phút đọc

Với người Việt, ngữ pháp tiếng Trung dễ thở hơn nhiều so với tiếng Anh. Cũng như tiếng Việt, từ trong tiếng Trung không bao giờ biến đổi: không chia động từ, không thêm đuôi số nhiều, không có giống đực giống cái. Gần như mọi thứ dựa vào trật tự từ và vài hư từ nhỏ. Nhiều quy tắc giống hệt tiếng Việt, và chỗ khó nằm đúng ở những điểm khác nhau. Dưới đây là tám điểm ngữ pháp tiếng Trung cơ bản để nói những câu đầu tiên, với ví dụ bạn có thể bấm nghe.

1. Trật tự từ: ai, làm gì, cái gì

Trật tự cơ bản giống tiếng Việt: chủ ngữ, động từ, tân ngữ. Câu dưới đây dịch từng chữ ra tiếng Việt vẫn đúng: “tôi đi siêu thị mua đồ”. Từ không đổi hình thức: 我 là “tôi” ở mọi vị trí, như chữ “tôi” của tiếng Việt.

• 我去超市买东西wǒqùchāoshìmǎidōngxiTôi đi siêu thị mua đồ.

2. 是: chữ “là” giữa hai danh từ

“Tôi là học sinh” trong tiếng Trung cũng có chữ “là”: giữa hai danh từ cần động từ 是 shì — là. Với tính từ thì không dùng 是, cũng như tiếng Việt nói “tôi khỏe” chứ không nói “tôi là khỏe”. Nhưng tiếng Trung thường thêm 很 hěn — rất trước tính từ, và ở vị trí này “rất” gần như không mang nghĩa: 我很好 chỉ là “tôi khỏe”. Bỏ 很 đi thì câu nghe như đang so sánh với ai đó. Để ý thêm: 学生 đọc theo Hán Việt là “học sinh”, nhưng trong tiếng Trung từ này dùng cho cả sinh viên.

• 我们是学生wǒmenshìxuéshengChúng tôi là học sinh (sinh viên).
• 你的汉语很好nǐdeHànyǔhěnhǎoTiếng Trung của bạn giỏi quá!

3. Phủ định: 不 và 没

不 bù — không đứng trước động từ hoặc tính từ, như chữ “không” của tiếng Việt: “không ăn”, “không phải giáo viên”. Riêng động từ 有 “có” đi với phủ định khác là 没: 没有 là “không có”. 没 còn gần với chữ “chưa”: nói về việc chưa từng làm hay chưa xảy ra thì dùng 没, không dùng 不.

• 他不是老师tābúshìlǎoshīAnh ấy không phải là giáo viên.
• 我不吃晚饭wǒbùchīwǎnfànTôi không ăn tối.
• 他没有车tāméiyǒuchēAnh ấy không có xe.
• 我没吃过饺子。wǒméichīguojiǎoziTôi chưa ăn sủi cảo bao giờ.

4. Câu hỏi “có hay không”: trợ từ 吗

Muốn hỏi, chỉ cần đặt 吗 ma — trợ từ hỏi “có… không?” ở cuối câu, giống như thêm “không?” vào cuối câu tiếng Việt. Trật tự từ giữ nguyên, ngữ điệu cũng gần như không cần đổi.

• 你是学生吗？nǐshìxuéshengmaBạn là học sinh à? (Bạn đang đi học à?)
• 你会说汉语吗？nǐhuìshuōHànyǔmaBạn có nói được tiếng Trung không?

5. Từ để hỏi đứng ở chỗ của câu trả lời

Người học tiếng Anh phải nhớ đưa “what”, “where” lên đầu câu. Tiếng Trung thì giống tiếng Việt: từ để hỏi đứng đúng chỗ câu trả lời sẽ đứng. “Bạn muốn ăn gì?” — “Tôi muốn ăn mì”. Câu hỏi kiểu này không thêm 吗.

• 你想吃什么？nǐxiǎngchīshénmeBạn muốn ăn gì?
• 你是哪国人？nǐshìnǎguórénBạn là người nước nào?

6. 的: “của”, và trật tự ngược với tiếng Việt

Sở hữu được thể hiện bằng 的 de — trợ từ sở hữu, “của”: 我的 là “của tôi”, 老师的 là “của giáo viên”. Nhưng trật tự thì ngược lại: người sở hữu đứng trước, vật đứng sau. Trong 我的老师, 我 “tôi” đứng đầu, 老师 “giáo viên” đứng cuối, và cả cụm nghĩa là “giáo viên của tôi”. Đây là lỗi kinh điển của người Việt học tiếng Trung.

• 这是我的老师zhèshìwǒdelǎoshīĐây là giáo viên của tôi.

Quy tắc này không chỉ áp dụng cho sở hữu: trong tiếng Trung, mọi từ bổ nghĩa đều đứng trước danh từ, và 的 nối chúng lại. “Một gia đình hạnh phúc” thành “một hạnh phúc 的 gia đình”. Ví dụ dưới đây còn là quà cho người Việt: 幸福 đọc theo Hán Việt là “hạnh phúc”, 家庭 là “gia đình”.

• 她有一个幸福的家庭。tāyǒuyígexìngfúdejiātíngCô ấy có một gia đình hạnh phúc.

7. Thời gian và nơi chốn đứng trước động từ

Việc xảy ra lúc nào thì nói trước hành động: “tôi tám giờ ăn sáng”. Từ chỉ thời gian cũng có thể mở đầu câu, nhưng không bao giờ đứng sau động từ, trong khi tiếng Việt lại hay để ở cuối (“tôi ăn sáng lúc tám giờ”). Nơi chốn với 在 cũng vậy: “tôi ăn cơm ở nhà” thành “tôi ở nhà ăn cơm”. Xem thêm bài thứ, ngày, giờ trong tiếng Trung.

• 我八点吃早饭wǒbādiǎnchīzǎofànTôi ăn sáng lúc tám giờ.
• 我在家吃饭。wǒzàijiāchīfànTôi ăn cơm ở nhà.
• 我的书在桌子上。wǒdeshūzàizhuōzishàngSách của tôi ở trên bàn.

Câu cuối có hai lần đảo so với tiếng Việt: “sách của tôi” là 我的书, và “trên bàn” là 桌子上, tức “bàn” trước, “trên” sau. Từ chỉ vị trí như 上 “trên”, 里 “trong” luôn đứng sau danh từ.

8. 在: “đang làm”, và 了: “làm xong rồi”

Động từ không đổi, nhưng bên cạnh có những từ nhỏ đi kèm. 在 zài — ở; đang trước động từ giống chữ “đang”: hành động đang diễn ra. 了 sau động từ cho biết hành động đã hoàn thành, gần với “rồi” hay “đã” của tiếng Việt. Chỉ cần nhớ 了 nói việc đã xong, chứ không phải “thì quá khứ”: thời điểm do ngữ cảnh cho biết.

• 我在看电视wǒzàikàndiànshìTôi đang xem ti vi.
• 我买了三个苹果wǒmǎilesāngepíngguǒTôi đã mua ba quả táo.

Học ngữ pháp tiếng Trung thế nào

Không phải bằng quy tắc mà bằng câu mẫu. Lấy một câu trong bài này và mỗi lần thay một từ: “tôi ăn sáng lúc tám giờ” → “tôi ăn tối lúc bảy giờ” → “bạn ăn tối lúc mấy giờ?”. Từ để thay có trong danh sách từ HSK 1, và giữa số và danh từ đừng quên lượng từ, như 个 trong 三个苹果, giống chữ “quả” trong “ba quả táo”.

Mỗi chủ đề có bài riêng: trật tự từ, thời và thể, trợ từ, đại từ và từ để hỏi.