Con vật tiếng Trung: tên các con vật, lượng từ và 12 con giáp

22 tháng 10, 2026 · 8 phút đọc

Tên con vật trong tiếng Trung rất ngắn: mèo, chó, ngựa, cá — mỗi con một âm tiết. Cái khó nằm ở chỗ khác: muốn nói “một con mèo” thì phải có lượng từ, mà con ngựa dùng một lượng từ, con cá lại dùng lượng từ khác. Tiếng Việt gần như gọi con nào cũng là “con”, tiếng Trung thì chia kỹ hơn. Dưới đây là thú nuôi, gia súc, thú hoang, các lượng từ đi kèm và mười hai con giáp theo đúng thứ tự — kèm hai chỗ người Việt hay nhầm: con Trâu và con Mèo.

Thú cưng và con vật trong nhà

• 动物dòngwùđộng vật, con vật
• 宠物chǒngwùthú cưng
• 猫māocon mèo
• 狗gǒucon chó
• 鸟niǎocon chim
• 鱼yúcon cá

动物 đọc Hán-Việt là “động vật” — đúng nghĩa “sinh vật biết động đậy”. Giống tiếng Việt, tiếng Trung không phân giống đực, giống cái trong từ: 猫 là mèo nói chung, 狗 là chó nói chung. “Nuôi con vật” là 养 yǎng — nuôi (Hán-Việt: dưỡng, như “nuôi dưỡng”) — động từ này dùng để hỏi bạn có nuôi thú cưng không.

• 你养宠物吗？nǐyǎngchǒngwùmaBạn có nuôi thú cưng không?
• 你家有猫吗？nǐjiāyǒumāomaNhà bạn có mèo không?
• 我养了一只猫wǒyǎngleyìzhīmāoTôi đã nuôi một con mèo.
• 我家有一只猫和两只狗。wǒjiāyǒuyìzhīmāohéliǎngzhīgǒuNhà tôi có một con mèo và hai con chó.
• 你喜欢猫吗nǐxǐhuanmāomaBạn có thích mèo không?

Để ý câu thứ tư: “hai con chó” là 两只狗, không phải 二只狗 — trước lượng từ, số 2 đọc là 两 liǎng. Chuyện này có trong bài số đếm tiếng Trung.

Gia súc, gia cầm ở nông trại

• 马mǎcon ngựa
• 牛niúcon bò, con trâu
• 羊yángcon cừu, con dê
• 猪zhūcon lợn (heo)
• 鸡jīcon gà
• 鸭子yāzicon vịt

Từ tiếng Trung ở đây rộng nghĩa hơn từ tiếng Việt. 牛 gồm cả bò lẫn trâu, 羊 gồm cả cừu lẫn dê, 鸡 là gà nói chung, cả gà trống lẫn gà mái. Muốn nói rõ thì thêm một chữ phía trước: 山羊 shānyáng — con dê — “羊 núi” — là con dê. Trâu nước của ruộng lúa Việt Nam là 水牛 shuǐniú, “牛 nước”. Tên nhiều món ăn cũng ghép từ các chữ này: 牛奶 là “sữa bò”, 鸡蛋 là “trứng gà”.

Xem cách ghép: chữ chỉ loại đứng trước, chữ chính đứng sau — 山羊 “núi + dê”, 鸡蛋 “gà + trứng”. Tiếng Việt nói ngược lại: “trứng gà”, “sữa bò”. Đây là quy tắc chung của tiếng Trung: từ bổ nghĩa luôn đứng trước.

• 他家养了好多牛和羊。tājiāyǎnglehǎoduōniúhéyángNhà anh ấy nuôi rất nhiều bò và cừu.
• 爷爷养了很多猪yéyeyǎnglehěnduōzhūÔng nuôi rất nhiều lợn.
• 草地上有两匹马cǎodìshangyǒuliǎngpǐmǎTrên bãi cỏ có hai con ngựa.

Thú hoang và vườn thú

• 老虎lǎohǔcon hổ
• 熊xióngcon gấu
• 大熊猫dàxióngmāogấu trúc
• 大象dàxiàngcon voi
• 猴子hóuzicon khỉ
• 兔子tùzicon thỏ
• 蛇shécon rắn
• 动物园dòngwùyuánvườn thú, sở thú

Gấu trúc trong tiếng Trung là “con gấu-mèo lớn”: 大 + 熊 + 猫. Trong 老虎, chữ đầu 老 nghĩa là “già”, nhưng ở đây chẳng liên quan đến tuổi — nó chỉ là một phần của tên, hổ con cũng gọi là 老虎. Vườn thú là 动物 + 园 “vườn”: “vườn động vật”.

Hán-Việt giúp nhớ khá nhiều: 虎 là “hổ” — chính chữ hổ của tiếng Việt; 象 là “tượng” (voi), 熊 là “hùng”, 猴 là “hầu”, 蛇 là “xà”, 马 là “mã”, 鱼 là “ngư” (ngư dân). Chỉ cần nhớ âm Hán-Việt là phần nghĩa đã có sẵn, còn lại là học cách đọc tiếng Trung.

• 我想去动物园看大熊猫。wǒxiǎngqùdòngwùyuánkàndàxióngmāoTôi muốn đi sở thú xem gấu trúc.
• 大象的鼻子很长。dàxiàngdebízihěnchángVòi con voi rất dài.
• 山上有一群猴子。shānshangyǒuyìqúnhóuziTrên núi có một bầy khỉ.
• 我最怕蛇wǒzuìpàshéTôi sợ rắn nhất.

Câu thứ hai lại là trật tự ngược: 大象的鼻子 “của voi — cái vòi”, tiếng Việt nói “vòi của con voi”. Trong tiếng Trung, người sở hữu đứng trước 的, vật đứng sau.

Lượng từ cho con vật: 只, 条, 匹, 头

Giữa số và danh từ, tiếng Trung luôn có lượng từ — như “con” trong “một con mèo”. Nhưng tiếng Việt dùng “con” cho gần như mọi con vật, còn tiếng Trung có vài lượng từ và chọn theo loài.

• 只zhīcho phần lớn con vật一只猫, 两只狗, 一只鸟
• 条tiáocho con vật dài: cá, rắn一条鱼, 一条蛇
• 匹pǐcho ngựa一匹马
• 头tóucho gia súc lớn一头牛, 一头猪

Nếu phân vân, cứ dùng 只: nó hợp với mèo, chó, chim, gà, cừu, hổ, cả con bướm. 条 dùng cho mọi thứ dài và mềm, từ con cá đến con đường và cái quần — hơi giống “con” trong “con đường”, “con sông” của tiếng Việt. 匹 gần như chỉ dành cho ngựa. 头 nghĩa gốc là “đầu” (Hán-Việt: đầu): trâu bò, lợn được đếm “theo đầu”.

• 我有一只猫wǒyǒuyìzhīmāoTôi có một con mèo.
• 那两只老虎，一大一小。nàliǎngzhīlǎohǔ,yídàyìxiǎoHai con hổ kia, một con to, một con nhỏ.
• 花上有一只蝴蝶huāshangyǒuyìzhīhúdiéTrên bông hoa có một con bướm.
• 小心，草地上有一条蛇xiǎoxīn,cǎodìshangyǒuyìtiáoshéCẩn thận, trên bãi cỏ có một con rắn.
• 别怕，这只狗不咬人biépà,zhèzhīgǒubùyǎorénĐừng sợ, con chó này không cắn người.

12 con giáp trong tiếng Trung

Các năm âm lịch xoay vòng theo mười hai con vật. Vòng ấy trong tiếng Trung gọi là 生肖 shēngxiào — con giáp, cầm tinh. Thứ tự luôn như nhau và trùng với thứ tự người Việt quen thuộc — chỉ có hai con khác:

• 鼠shǔ1. Tý — Chuộtnói thường: 老鼠 lǎoshǔ
• 牛niú2. Sửu — Trâuở Trung Quốc là con bò
• 虎hǔ3. Dần — Hổnói thường: 老虎
• 兔tù4. Mão — Mèo / Thỏở Trung Quốc là con thỏ; nói thường: 兔子
• 龙lóng5. Thìn — Rồng
• 蛇shé6. Tỵ — Rắn
• 马mǎ7. Ngọ — Ngựa
• 羊yáng8. Mùi — Dê羊 gồm cả dê lẫn cừu
• 猴hóu9. Thân — Khỉnói thường: 猴子
• 鸡jī10. Dậu — Gà
• 狗gǒu11. Tuất — Chó
• 猪zhū12. Hợi — Lợn (Heo)

Tý, Sửu, Dần, Mão… là tên mười hai địa chi đọc theo Hán-Việt, còn tiếng Trung khi nói chuyện thường gọi thẳng tên con vật, mỗi con một âm tiết, không có 老 hay 子: hổ ngoài đời là 老虎, còn năm Dần là 虎年. Rồng là con vật duy nhất trong danh sách không có thật.

• 生肖一共有十二个shēngxiàoyígòngyǒushí’èrgeCó tất cả mười hai con giáp.

Năm con gì: năm nay và các năm tới

Năm được gọi bằng tên con vật cộng chữ 年 nián — năm: 马年 mǎnián — năm Ngựa (năm Ngọ). 2026 là năm Ngọ (马年), 2027 là năm Mùi (羊年), 2028 là năm Thân (猴年). Sau đó vòng tiếp tục: Dậu, Tuất, Hợi — rồi lại đến Tý.

Hỏi “bạn tuổi con gì?” bằng tiếng Trung

Có hẳn một động từ cho việc này: 属 shǔ — “thuộc, cầm tinh”. Hán-Việt của nó là “thuộc”, nên rất dễ nhớ: 我属马 là “tôi thuộc (năm) Ngựa”. Câu hỏi và câu trả lời đều rất ngắn.

• 你属什么？nǐshǔshénmeBạn tuổi con gì?
• 我属马wǒshǔmǎTôi tuổi Ngựa (tuổi Ngọ).
• 我属兔wǒshǔtùTôi tuổi Mão (con Thỏ — người Việt nói con Mèo).
• 你的生肖是什么？nǐdeshēngxiàoshìshénmeBạn cầm tinh con gì?
• 他是马年出生的。tāshìmǎniánchūshēngdeAnh ấy sinh năm Ngựa.
• 他是龙年出生的。tāshìlóngniánchūshēngdeAnh ấy sinh năm Rồng.

Sau 属 là tên con vật một âm tiết: 我属虎 wǒshǔhǔ — tôi tuổi Hổ, 我属猪 wǒshǔzhū — tôi tuổi Lợn. Nghe câu trả lời là đoán được tuổi — vòng con giáp lặp lại mỗi mười hai năm — nên 你属什么？ nghe tế nhị hơn câu hỏi thẳng “bạn bao nhiêu tuổi?”. Người Việt cũng hay hỏi “tuổi con gì” như vậy.