Gia đình tiếng Trung: thành viên gia đình và cách xưng hô họ hàng

22 tháng 10, 2026 · 11 phút đọc

Mẹ tiếng Trung là 妈妈 māma, bố là 爸爸 bàba — người miền Nam nghe sẽ thấy rất gần “má” và “ba”. Phần còn lại cũng không xa lạ: tiếng Trung không có một từ chung cho “anh em” mà phải nói rõ anh hay em, và họ hàng bên nội, bên ngoại được gọi khác nhau — đúng như trong tiếng Việt. Thậm chí chữ 外 trong 外婆 chính là “ngoại” trong “bà ngoại”. Dưới đây là từ vựng gia đình tiếng Trung có pinyin, âm Hán-Việt và phát âm, cách xưng hô với họ hàng, và cuối bài là một đoạn văn mẫu “Gia đình tôi”.

Thành viên gia đình tiếng Trung: bảng từ vựng

Bấm vào từ để nghe; đường dẫn ở cột đầu mở trang của từ, có thứ tự nét và ví dụ. Âm Hán-Việt chỉ giúp nhớ nghĩa — cách đọc thì nghe theo pinyin và bản ghi âm. Tiếp theo, ta đi qua từng nhóm.

Bố mẹ và con cái

• 爸爸bàbabố, ba
• 妈妈māmamẹ, má
• 儿子érzicon trai
• 女儿nǚ’ércon gái
• 孩子háiziđứa trẻ, con cái

Trong 爸爸 và 妈妈, âm tiết thứ hai là thanh nhẹ: ngắn, nhẹ, không nhấn — và đừng thêm tiếng “bật cổ” của thanh nặng. 女儿 nghĩa đen là “nữ + nhi”: nhiều từ tiếng Trung được ghép như vậy, nghĩa cộng lại từ các phần.

妈妈 và 爸爸 là từ trong nhà: gọi bố mẹ và kể về bố mẹ khi nói chuyện. Trong giấy tờ, sách vở và lời nói trang trọng, người ta dùng 母亲 mǔqīn — mẹ, mẫu thân và 父亲 fùqīn — cha, phụ thân, còn bố mẹ nói chung là 父母 fùmǔ — bố mẹ, phụ mẫu — giống “phụ huynh”, “phụ mẫu” trang trọng của tiếng Việt.

Anh chị em tiếng Trung

• 哥哥gēgeanh trai
• 姐姐jiějiechị gái
• 弟弟dìdiem trai
• 妹妹mèimeiem gái

Người Việt sẽ thấy quen: tiếng Việt cũng nói “anh”, “chị”, “em” chứ không có một từ “brother” chung. Chỉ khác là tiếng Trung tách cả em: em trai 弟弟, em gái 妹妹 — không có một từ “em” cho cả hai. Anh em trai gọi chung là 兄弟 xiōngdì — anh em trai, huynh đệ, chị em gái là 姐妹 jiěmèi — chị em gái, tỷ muội, còn tất cả anh chị em — 兄弟姐妹.

• 我有一个哥哥wǒyǒuyígegēgeTôi có một anh trai.
• 我有两个弟弟wǒyǒuliǎnggedìdiTôi có hai em trai.
• 你有弟弟吗？nǐyǒudìdimaBạn có em trai không?

Ông bà nội, ông bà ngoại

Giống tiếng Việt, ông bà bên bố và ông bà bên mẹ có tên gọi khác nhau. Riêng ông bà ngoại còn có hai bộ từ — miền Bắc và miền Nam Trung Quốc.

• 爷爷yéyeông nội
• 奶奶nǎinaibà nội
• 外公wàigōngông ngoại (miền Nam)
• 外婆wàipóbà ngoại (miền Nam)
• 姥爷lǎoyeông ngoại (miền Bắc)
• 姥姥lǎolaobà ngoại (miền Bắc)

Giáo trình hay dùng 外公 và 外婆, nhưng cách nào người ta cũng hiểu. Cháu cũng được phân biệt: 孙子 sūnzi — cháu trai (nội) và 孙女 sūnnǚ — cháu gái (nội) là con của con trai, còn con của con gái thêm chữ 外: 外孙, 外孙女 — đúng là “cháu ngoại”. Chữ 孙 đọc Hán-Việt là “tôn”, như trong “tử tôn”.

• 我爷爷今年八十岁wǒyéyejīnniánbāshísuìÔng nội tôi năm nay tám mươi tuổi.
• 你奶奶今年多大？nǐnǎinaijīnniánduōdàBà nội bạn năm nay bao nhiêu tuổi?

Cách xưng hô họ hàng: bên nội và bên ngoại

Chữ 外 wài trong 外公, 外婆 nghĩa là “bên ngoài” — Hán-Việt là “ngoại”. Trong gia đình truyền thống, họ và nhà được truyền theo dòng cha, nên họ hàng bên cha là “người trong”, họ hàng bên mẹ là “người ngoài”. Tiếng Việt giữ đúng ý ấy trong “nội” và “ngoại”. Vì thế hầu như mỗi người họ hàng có hai tên gọi, tùy họ ở bên nào.

• 伯伯bóbobác: anh trai của bốHán-Việt: bá
• 叔叔shūshuchú: em trai của bốHán-Việt: thúc
• 姑姑gūgucô: chị em gái của bốHán-Việt: cô
• 舅舅jiùjiucậu: anh em trai của mẹHán-Việt: cữu
• 阿姨āyídì: chị em gái của mẹHán-Việt: di
• 亲戚qīnqihọ hàng, thân thích

Nhìn cột Hán-Việt sẽ thấy cách xưng hô của người Việt rất gần với tiếng Trung: bác, chú, cô, cậu, dì. Nhưng ranh giới không trùng hoàn toàn. Tiếng Trung chỉ chia theo tuổi với anh em trai của bố: lớn hơn bố là 伯伯, nhỏ hơn là 叔叔. Còn bên mẹ thì không: mọi anh em trai của mẹ đều là 舅舅, mọi chị em gái của mẹ đều là 阿姨, chị em gái của bố đều là 姑姑. Người Việt (nhất là miền Bắc) gọi anh chị của bố mẹ là “bác” — sang tiếng Trung, “bác” bên ngoại phải đổi thành 舅舅 hoặc 阿姨.

叔叔 và 阿姨 còn dùng ngoài gia đình: trẻ em và người trẻ gọi lịch sự bất kỳ người đàn ông, người phụ nữ nào cỡ tuổi bố mẹ như vậy — y như cách người Việt gọi người lạ là “chú”, “cô”.

Anh chị em họ thì không cần học thuộc danh sách, chỉ cần hiểu cách ghép. Phía trước đặt chữ chỉ dòng: 堂 táng (Hán-Việt: đường) — con của anh em trai của bố, cùng họ với bạn, tức “anh em con chú con bác”; 表 biǎo (Hán-Việt: biểu) — tất cả còn lại: con của cô và cả bên ngoại. Sau đó là từ anh, chị, em bình thường: 堂哥 — anh họ con bác, con chú; 表妹 — em gái họ bên kia. Tổng cộng tám từ, ghép từ sáu chữ.

• 他是我的一个亲戚tāshìwǒdeyígeqīnqiAnh ấy là họ hàng của tôi.
• 阿姨好！āyíhǎoCháu chào cô ạ!

Chồng và vợ

• 丈夫zhàngfuchồng
• 妻子qīzivợ
• 男朋友nánpéngyoubạn trai
• 女朋友nǚpéngyoubạn gái

丈夫 và 妻子 là từ trung tính. Coi chừng Hán-Việt: 丈夫 đọc là “trượng phu”, nhưng trong tiếng Trung hiện đại nó chỉ đơn giản là “chồng”, không mang nghĩa “đại trượng phu” như trong tiếng Việt. Khi nói về người nhà, người Trung Quốc thường dùng từ thân mật hơn: 老公 lǎogōng — chồng (thân mật) và 老婆 lǎopo — vợ (thân mật) — giống “ông xã”, “bà xã” của tiếng Việt.

Bên nhà chồng, bên nhà vợ

Bố mẹ của vợ hay chồng cũng được gọi khác nhau, tùy là bên nào.

• 公公gōnggongbố chồng
• 婆婆pópomẹ chồng
• 岳父yuèfùbố vợHán-Việt: nhạc phụ
• 岳母yuèmǔmẹ vợHán-Việt: nhạc mẫu

Đó là từ để kể về họ hàng. Khi gọi trực tiếp, con dâu, con rể thường gọi bố mẹ chồng, bố mẹ vợ như bố mẹ mình — 爸爸 và 妈妈, cũng giống nhiều gia đình Việt. Hai vợ chồng gọi chung là 夫妻 fūqī — vợ chồng, phu thê.

Giới thiệu gia đình bằng tiếng Trung

Hỏi nhà có mấy người, tiếng Trung dùng một lượng từ riêng: 口 — “cái miệng” (Hán-Việt: khẩu, như “nhân khẩu”). Ngày xưa người ta đếm gia đình theo số miệng ăn. Câu trả lời cũng dùng từ ấy.

• 你家有几口人？nǐjiāyǒujǐkǒurénNhà bạn có mấy người?
• 她有一个儿子和一个女儿tāyǒuyígeérzihéyígenǚ’érChị ấy có một con trai và một con gái.
• 他儿子今年六岁tāérzijīnniánliùsuìCon trai anh ấy năm nay sáu tuổi.

Từ 家 jiā — nhà, gia đình (Hán-Việt: gia) vừa là “nhà” vừa là “gia đình”: 我家 là “nhà tôi” và “gia đình tôi” cùng lúc — y như tiếng Việt. Còn 有 là “có”: 我有… — “tôi có…”. Để ý trật tự: “con trai anh ấy” là 他儿子 — người sở hữu đứng trước, ngược với tiếng Việt.

Đoạn văn “Gia đình tôi” bằng tiếng Trung có dịch

Một đoạn ngắn tám câu cho người mới học. Nghe từng câu, đọc to theo, rồi thay bằng người nhà của bạn, tuổi và công việc của họ.

• 我家有四口人。wǒjiāyǒusìkǒurénNhà tôi có bốn người.
• 爸爸、妈妈、哥哥和我。bàba,māma,gēgehéwǒBố, mẹ, anh trai và tôi.
• 我父母都是老师。wǒfùmǔdōushìlǎoshīBố mẹ tôi đều là giáo viên.
• 我爸爸非常忙。wǒbàbafēichángmángBố tôi rất bận.
• 我哥哥上高中。wǒgēgeshànggāozhōngAnh trai tôi học cấp ba.
• 我有哥哥，没有姐姐。wǒyǒugēge,méiyǒujiějieTôi có anh trai, không có chị gái.
• 我爷爷今年八十岁。wǒyéyejīnniánbāshísuìÔng nội tôi năm nay tám mươi tuổi.
• 我很爱我的家人。wǒhěnàiwǒdejiārénTôi rất yêu gia đình mình.

Ba điểm tựa của đoạn văn: 有 — “có”, 没有 — “không có”, và 都 — “đều”. Tuổi nói không cần động từ, giống tiếng Việt: “ông năm nay tám mươi tuổi”. Lưu ý 高中 là “cao trung” — trường cấp ba, không phải đại học. Số đếm để nói tuổi và đếm người có trong bài số đếm tiếng Trung.

Cách ghi nhớ

Vẽ cây gia phả của bạn và ghi tên từng người bằng tiếng Trung — bên nội một màu, bên ngoại một màu. Gần như mọi từ trong bài, trừ vài từ khẩu ngữ, nằm trong danh sách HSK 1 và HSK 2.