Năm con Khỉ (tuổi Thân): các năm, tính cách, hợp tuổi và chữ 猴

24 tháng 10, 2026 · 9 phút đọc

Khỉ, chữ Hán 猴 (hóu, Hán-Việt “hầu”), là con giáp thứ chín. Nó đứng sau con Dê (tuổi Mùi) và trước con Gà (tuổi Dậu). Người sinh năm con Khỉ là tuổi Thân. Các năm Thân: 1932, 1944, 1956, 1968, 1980, 1992, 2004, 2016, 2028.

Năm Thân gần nhất là 2016, còn năm tiếp theo là 2028, năm Mậu Thân 戊申, hành Thổ. Năm này bắt đầu từ 26/1/2028 và kéo dài đến 12/2/2029, ngay sau năm con Dê.

Như mọi năm con giáp, năm Thân bắt đầu từ mùng Một Tết chứ không phải 1/1 dương lịch. Bên dưới: tất cả các năm Thân với ngày tháng chính xác, rồi đến tiếng Trung. Chữ “khỉ” viết và đọc thế nào, Tôn Ngộ Không mà người Việt nào cũng biết qua Tây Du Ký, hai thành ngữ đáng nhớ, và cách nói “tôi tuổi Thân”.

Các năm tuổi Thân

Cột “Hành” là hành của thiên can (庚, 辛 thuộc Kim…). “Mệnh” trên lịch vạn niên Việt Nam thường tính theo nạp âm, nên có thể khác cột này.

Con khỉ tiếng Trung là gì: 猴 và 猴子

Con giáp chỉ dùng một chữ 猴 hóu: 猴年 hóu nián là năm con Khỉ, 属猴 shǔ hóu là “tuổi Thân”. Còn khi nói về con khỉ thật, ở sở thú hay trên núi, người ta thêm âm nhẹ 子 zi, giống như 老虎 là con hổ, 兔子 là con thỏ trong lời nói hằng ngày: 猴子 hóuzi — con khỉ.

Chữ này được ghép như phần lớn chữ Hán, từ một phần chỉ nghĩa và một phần chỉ âm. Bên trái, 犭 (bộ khuyển) báo hiệu con vật; bên phải, 侯, cũng đọc hóu (Hán-Việt “hầu”), cho âm đọc. Bạn thấy không: Hán-Việt của 猴 và 侯 đều là “hầu”, phần chỉ âm vẫn còn tác dụng.

Đọc hóu: h trong pinyin gần với “kh” tiếng Việt chứ không nhẹ như h; ou gần với “âu”; thanh 2 đi lên như thanh sắc. Gộp lại gần như “khấu”, nhưng chữ kh ở đây nhẹ hơn một chút.

Địa chi của Khỉ là 申 shēn, chữ “Thân” trong tuổi Thân (giờ Thân: 3 đến 5 giờ chiều). Trong tiếng Trung hiện đại bạn gặp nó ở 申请 shēnqǐng — xin, nộp đơn, như xin visa hay nộp hồ sơ vào trường đại học.

• 山上有一群猴子。shānshangyǒuyìqúnhóuziTrên núi có một bầy khỉ.
• 猴子很聪明，也很调皮。hóuzihěncōngming,yěhěntiáopíKhỉ rất thông minh, cũng rất nghịch.
• 可以喂猴子吗？kěyǐwèihóuzimaCó được cho khỉ ăn không?
• 别摸那只猴子，它会咬人。biémōnàzhīhóuzi,tāhuìyǎorénĐừng sờ con khỉ đó, nó cắn người đấy.

Để ý lượng từ trong câu cuối: 那只猴子 “con khỉ đó”. 只 zhī dùng cho phần lớn con vật, gần giống chữ “con” của tiếng Việt, nhưng thứ tự ngược lại: tiếng Trung là “đó con khỉ”, chữ chỉ định đứng trước.

Tôn Ngộ Không: 孙悟空 Sūn Wùkōng

Nhắc đến khỉ, người Trung Quốc nghĩ ngay đến 孙悟空 Sūn Wùkōng, Tôn Ngộ Không trong 西游记 Xīyóujì, Tây Du Ký, một trong bốn tác phẩm kinh điển lớn của văn học Trung Quốc, viết vào thế kỷ 16. Ở Việt Nam, nhiều thế hệ lớn lên cùng bộ phim truyền hình Tây Du Ký chiếu đi chiếu lại mỗi mùa hè, nên câu chuyện chắc bạn đã thuộc: con khỉ đá tự xưng vua khỉ, học bảy mươi hai phép biến hóa và cân đẩu vân, rồi tự phong là 齐天大圣 Qí Tiān Dà Shèng, “Tề Thiên Đại Thánh”, quậy tung thiên đình.

Bị Phật Tổ đè dưới núi năm trăm năm, Ngộ Không chỉ được thả ra với một điều kiện: hộ tống 唐僧 Tángsēng, Đường Tăng, sang Tây Trúc thỉnh kinh. Điều thú vị cho người học tiếng Trung: cái tên nào bạn cũng đọc được qua Hán-Việt, chỉ cần học cách đọc Phổ thông. 孙 Tôn là họ, 悟空 Ngộ Không là “ngộ ra tánh không”, pháp danh sư phụ đặt cho. Trẻ con Trung Quốc còn gọi ông bằng danh hiệu 美猴王 Měi Hóuwáng, Mỹ Hầu Vương. Goku trong Dragon Ball cũng lấy tên từ cách đọc tiếng Nhật của 孙悟空.

Thành ngữ tiếng Trung có con khỉ

• 猴年马月hóuniánmǎyuènăm Khỉ tháng Ngựa: chẳng biết đến bao giờmột ngày xa đến mức không ai nói được, giống “đến Tết Công-gô” của tiếng Việt
• 杀鸡儆猴shājījǐnghóugiết gà dọa khỉphạt một người để răn đe người khác; tiếng Việt cũng nói y như vậy
• 金丝猴jīnsīhóukhỉ mũi hếch lông vàngnghĩa đen “khỉ sợi vàng”, loài quý hiếm ở rừng núi Trung Quốc

猴年马月 là câu nên thử: “mình học hết chữ Hán vào 猴年马月” chắc chắn khiến người nghe bật cười. Còn 杀鸡儆猴 thì người Việt dùng nguyên ý, “giết gà dọa khỉ”. Thêm nhiều câu có con vật ở bài thành ngữ tiếng Trung.

Cách nói “tôi tuổi Thân” bằng tiếng Trung

Bạn cần một động từ, 属 shǔ — tuổi (con giáp), nghĩa đen “thuộc về”, rồi đến tên con vật, chỉ một chữ. Vì thế là 属猴, không phải 属猴子, và cũng không phải 属申: người Trung Quốc nói con vật chứ không nói địa chi như người Việt.

• 我属猴。wǒshǔhóuTôi tuổi Thân (tuổi con Khỉ).
• 你属什么？nǐshǔshénmeBạn tuổi con gì?
• 我和姐姐都属龙。wǒhéjiějiedōushǔlóngTôi và chị gái đều tuổi Thìn.đổi 龙 thành 猴 là thành hai người tuổi Thân

Câu 你属什么？ là cách hỏi tuổi lịch sự: biết con giáp là đoán được năm sinh, sai lệch nhiều nhất một vòng mười hai năm, 一轮 yì lún, tức “một giáp”. Hai người tuổi Thân hoặc bằng tuổi, hoặc cách nhau tròn một, hai giáp.

Tính cách tuổi Thân theo quan niệm truyền thống

Truyền thống cho con Khỉ trí óc lanh lợi nhất trong mười hai con giáp: nhanh nhạy, tò mò, sáng tạo, nhiều trò đùa, gói gọn trong một chữ 聪明 cōngming — thông minh (Hán-Việt “thông minh”, nghĩa giữ nguyên). Mặt trái chính là của Tôn Ngộ Không: hiếu động, chán việc lặp lại và hơi 调皮 tiáopí — nghịch ngợm. Đó là chuyện dân gian, người Trung Quốc nói ra với nụ cười.

Hành của năm Thân đổi theo vòng 60 năm: Giáp Thân 甲申, hành Mộc (1944 và 2004); Bính Thân 丙申, hành Hỏa (1956 và 2016); Mậu Thân 戊申, hành Thổ (1968 và 2028); Canh Thân 庚申, hành Kim (1980 và 2040); Nhâm Thân 壬申, hành Thủy (1932 và 1992). Năm 2028 là Mậu Thân.

Tuổi Thân hợp tuổi nào, khắc tuổi nào

Theo truyền thống Trung Quốc, tuổi Thân hợp nhất với tuổi Tý (Chuột) và tuổi Thìn (Rồng): bộ tam hợp 三合 sānhé của những con giáp cách nhau bốn năm. Tuổi xung, 六冲 liùchōng, là tuổi Dần (Hổ), đối diện con Khỉ trên vòng tròn. Trong “tứ hành xung” của người Việt, tuổi Thân thuộc nhóm Thân, Hợi, Dần, Tỵ.

Năm tuổi của người tuổi Thân: 2028

本命年 běnmìngnián, “năm bản mệnh”, là năm tuổi, mười hai năm mới quay lại một lần. Dân gian cho rằng năm này cần được “che chắn”, và người Trung Quốc che chắn bằng màu 红色 hóngsè — đỏ: tất đỏ, đồ lót đỏ, sợi chỉ đỏ ở cổ tay. Nếu bạn sinh năm 1956, 1968, 1980, 1992, 2004, 2016, năm tuổi tới của bạn là 2028, từ 26/1/2028.

12 con giáp

• 鼠 Chuột
• 牛 Trâu
• 虎 Hổ
• 兔 Mèo (Thỏ)
• 龙 Rồng
• 蛇 Rắn
• 马 Ngựa
• 羊 Dê
• 猴 Khỉ
• 鸡 Gà
• 狗 Chó
• 猪 Lợn

Tất cả các năm trong một bảng: 12 con giáp tiếng Trung. Tết mở đầu mỗi năm con giáp có trong bài Tết Trung Quốc, còn chúc gì thì ở bài lời chúc Tết tiếng Trung.