Năm con Chó (tuổi Tuất): các năm, tính cách, hợp tuổi và chữ 狗

24 tháng 10, 2026 · 9 phút đọc

Chó là con giáp thứ mười một, đứng giữa con Gà (tuổi Dậu) và con Lợn (tuổi Hợi). Nếu bạn sinh năm 1934, 1946, 1958, 1970, 1982, 1994, 2006, 2018, 2030, nhiều khả năng bạn tuổi Tuất. “Nhiều khả năng”, vì năm con giáp bắt đầu từ mùng Một Tết, khoảng cuối tháng Một đến giữa tháng Hai, chứ không phải 1/1. Năm Tuất tiếp theo là 2030, năm Canh Tuất, hành Kim, kéo dài từ 3/2/2030 đến 22/1/2031.

Các năm tuổi Tuất

Mọi năm Tuất từ 1924 đến 2043, với ngày bắt đầu, ngày kết thúc và hành:

Cột “Hành” là hành của thiên can. Lịch vạn niên Việt Nam hay ghi “mệnh” theo nạp âm, một cách tính khác, nên đừng ngạc nhiên nếu hai thứ không khớp.

Con chó tiếng Trung là gì: 狗 gǒu

“Chó” là 狗, 狗 gǒu — con chó, cùng một từ cho con giáp lẫn đời thường. Tin vui cho người Việt: Hán-Việt của 狗 là “cẩu”, và cách đọc Phổ thông cũng gần như vậy. g trong pinyin gần với “c” tiếng Việt (không phải âm g của “ga”), ou gần với “âu”, còn thanh 3 gần thanh hỏi. Ghép lại gần như “cẩu”. Đọc riêng, giọng xuống thấp rồi vòng lên; trong câu thì thường chỉ còn thấp. Nếu thanh 3 làm bạn khó, xem bài biến điệu thanh 3.

Nhìn bên trái chữ 狗: đó là 犭, bộ khuyển, “bộ con chó”. Nó vốn là hình vẽ con chó, nên có mặt trong tên nhiều loài bốn chân, kể cả 猫 māo “mèo” và 猪 zhū “lợn”. Phần bên phải, 句, ngày xưa gợi âm đọc. Còn một chữ trang trọng hơn cho chó là 犬 quǎn, chính là “khuyển” trong Hán-Việt. Bạn sẽ gặp nó trong từ ngữ viết như 警犬 jǐngquǎn “chó nghiệp vụ” (cảnh khuyển) hay 导盲犬 dǎomángquǎn “chó dẫn đường cho người mù”, nhưng không ai gọi chó nhà mình là 犬.

Địa chi của Chó là 戌 xū, chữ “Tuất” trong tuổi Tuất. Giờ Tuất là từ 7 đến 9 giờ tối, theo một cách giải thích dân gian là lúc con chó bắt đầu canh nhà.

Từ và thành ngữ có chữ 狗

Bấm vào thẻ để nghe:

• 狗gǒucon chó
• 小狗xiǎogǒuchó con, cún
• 狗年gǒuniánnăm con Chó
• 遛狗liùgǒudắt chó đi dạo
• 热狗règǒuxúc xích kẹp bánh mì (hot dog)dịch từng chữ từ tiếng Anh: “chó nóng”
• 单身狗dānshēngǒungười độc thân (tự giễu)tiếng lóng mạng: “chó độc thân”; giới trẻ Việt cũng hay nói “cẩu độc thân”

Hai thành ngữ bạn sẽ nghe trong hội thoại thật. Để ý là chẳng câu nào khen: trong thành ngữ tiếng Trung, 狗 hiếm khi là lời tốt đẹp, và gọi ai đó là chó là xúc phạm, giống tiếng Việt. 单身狗 chỉ ổn vì người ta tự nói về mình.

• 狗急跳墙gǒujítiàoqiángchó cùng thì nhảy tườngđúng như “chó cùng rứt giậu” của tiếng Việt
• 鸡飞狗跳jīfēigǒutiàogà bay chó nhảyloạn hết cả lên, nhà cửa đảo lộn

Chó xuất hiện sớm trong mọi khóa học tiếng Trung, nên đây là vài câu thật. Con vật được đếm bằng lượng từ 只 zhī — lượng từ cho con vật, khá giống chữ “con” trong tiếng Việt: một con chó là 一只狗 yì zhī gǒu.

• 你家养狗吗？nǐjiāyǎnggǒumaNhà bạn có nuôi chó không?
• 我家有一只猫和两只狗。wǒjiāyǒuyìzhīmāohéliǎngzhīgǒuNhà tôi có một con mèo và hai con chó.
• 小狗一看见我就摇尾巴。xiǎogǒuyíkànjiànwǒjiùyáowěibaChú cún cứ thấy tôi là vẫy đuôi.
• 别怕，这只狗不咬人。biépà,zhèzhīgǒubùyǎorénĐừng sợ, con chó này không cắn người.

Hãy để ý 这只狗 “con chó này”: tiếng Trung đặt “này” lên đầu, “này con chó”, ngược với tiếng Việt. Mèo, chim và các con vật khác có trong bài con vật tiếng Trung.

“Tôi tuổi Tuất”: nói con giáp của bạn bằng tiếng Trung

Động từ là 属 shǔ — tuổi (con giáp), theo sau là tên con vật, một chữ. Người Trung Quốc không nói “tuổi Tuất” mà nói “thuộc con Chó”:

• 我属狗。wǒshǔgǒuTôi tuổi Tuất (tuổi con Chó).
• 你属什么？nǐshǔshénmeBạn tuổi con gì?
• 他是马年出生的。tāshìmǎniánchūshēngdeAnh ấy sinh năm con Ngựa.
• 他比我大一轮，我们都属牛。tābǐwǒdàyìlún,wǒmendōushǔniúAnh ấy hơn tôi một giáp, chúng tôi đều tuổi Sửu.

Thay 马 bằng 狗 trong câu thứ ba là thành “anh ấy sinh năm con Chó”, 狗年 gǒu nián. Một cái bẫy phát âm trong 我属狗: ba thanh 3 liền nhau, và tiếng Trung không đọc cả ba đều thấp. 属 chuyển thành thanh 2 trước 狗, thành shú gǒu, và khi nói nhanh 我 cũng thường lên: “wó shú gǒu”. Pinyin vẫn viết thanh gốc.

Hỏi 你属什么？ là cách lịch sự để biết tuổi, vì con giáp thu hẹp năm sinh vào một khoảng mười hai năm. Hai người cùng tuổi Tuất cách nhau 一轮 yì lún, “một giáp”, hoặc hai, ba giáp.

Tính cách tuổi Tuất theo quan niệm truyền thống

Không có gì bất ngờ: Chó là con giáp trung thành. Theo dân gian, người tuổi Tuất chung thủy, thật thà, công bằng và che chở người mình thương, kiểu bạn bè dám nói thật với bạn và có mặt khi bạn cần. Mặt kia là hay lo, dè dặt với người lạ và cứng đầu. Như mọi chuyện con giáp, đó là văn hóa dân gian để trò chuyện, không phải lời nhận xét về ai.

• 忠诚zhōngchéngtrung thànhHán-Việt “trung thành”
• 诚实chéngshíthật thàHán-Việt “thành thật”
• 可靠kěkàođáng tin cậy
• 善良shànliángtốt bụng, hiền lành

Ngũ hành thêm một lớp nữa, mỗi năm Tuất một hành trong vòng sáu mươi năm: Nhâm Tuất 1982 (hành Thủy), Giáp Tuất 1994 (hành Mộc), Bính Tuất 2006 (hành Hỏa), Mậu Tuất 2018 (hành Thổ), Canh Tuất 2030 (hành Kim). Dân gian gán cho mỗi hành một sắc thái (Hỏa năng động, Thổ vững vàng, Kim cứng rắn, Thủy linh hoạt, Mộc rộng lượng), và hành của mọi năm Tuất có trong bảng ở trên.

Tuổi Tuất hợp tuổi nào, khắc tuổi nào

Truyền thống Trung Quốc xếp tuổi Tuất vào bộ ba với tuổi Dần (Hổ) và tuổi Ngọ (Ngựa): tam hợp, 三合 sānhé, những con giáp cách nhau bốn năm được cho là hợp nhau nhất. Tuổi xung là con giáp cách sáu năm, ở phía đối diện vòng tròn: tuổi Thìn (Rồng), một cặp trong 六冲 liùchōng, “lục xung”. Trong “tứ hành xung” người Việt hay nói, tuổi Tuất nằm trong nhóm Tuất, Sửu, Thìn, Mùi. Ngày nay ít cặp đôi coi trọng chuyện này, nhưng bạn vẫn có thể nghe nhắc trước đám cưới.

2030: năm tuổi tiếp theo của người tuổi Tuất

Năm của chính con giáp mình, 本命年 běnmìngnián, “năm tuổi”, theo truyền thống là năm vận may dễ quay lưng. Người Trung Quốc mặc đồ đỏ: đồ lót đỏ, tất đỏ, vòng chỉ đỏ, tốt nhất là do người thương tặng. Với tuổi Tuất, đó là năm 2030, bắt đầu từ 3/2/2030. Lần trước là 2018. Màu đỏ may mắn cũng là màu của 红包 hóngbāo — bao lì xì ngày Tết.

12 con giáp

• 鼠 Chuột
• 牛 Trâu
• 虎 Hổ
• 兔 Mèo (Thỏ)
• 龙 Rồng
• 蛇 Rắn
• 马 Ngựa
• 羊 Dê
• 猴 Khỉ
• 鸡 Gà
• 狗 Chó
• 猪 Lợn

Năm của mọi con giáp trong một bảng: 12 con giáp tiếng Trung. Tết mở đầu mỗi năm được kể trong bài Tết Trung Quốc, còn lời chúc đi kèm ở bài lời chúc Tết tiếng Trung.