Năm con Chuột (tuổi Tý): các năm, tính cách, tuổi hợp và chữ 鼠

24 tháng 10, 2026 · 8 phút đọc

Chuột là con giáp đứng đầu trong mười hai con giáp: vòng giáp nào cũng mở ra bằng nó. Người Việt gọi là tuổi Tý, người Trung Quốc gọi là 鼠 shǔ. Các năm Tý gần đây: 1936, 1948, 1960, 1972, 1984, 1996, 2008, 2020; năm Tý tiếp theo là 2032. Trước khi tra năm sinh, hãy nhớ điều mà người Việt vốn đã quen: năm con giáp không bắt đầu từ ngày 1/1 mà từ Tết âm lịch. Ở Trung Quốc, Tết là 春节 Chūnjié, rơi vào khoảng cuối tháng 1 đến giữa tháng 2 dương lịch.

Vì sao một con vật nhỏ bé, chẳng mấy ai ưa lại đứng đầu cả vòng? Truyện dân gian kể rằng Ngọc Hoàng mở cuộc thi cho muôn loài, ai về đích trước sẽ được xếp trước. Đích nằm ở bờ bên kia một con sông. Chuột không biết bơi nên xin cưỡi trên đầu Trâu, ngồi im suốt đường, rồi nhảy xuống ngay trước vạch đích: Chuột nhất, Trâu chăm chỉ thật thà về nhì. Bản kể của người Hoa còn thêm một chi tiết: Chuột hứa gọi bạn Mèo dậy đi thi nhưng không gọi, nên lịch Trung Quốc không có Mèo, và từ đó mèo đuổi chuột. Người Việt thì biết kết thúc khác: trong mười hai con giáp Việt Nam, Mèo vẫn có chỗ, ở vị trí thứ tư (xem năm con Mèo).

Tuổi Tý sinh năm nào

Bảng dưới đây liệt kê mọi năm Tý từ 1924 đến 2032: ngày bắt đầu, ngày kết thúc, hành của năm và tên năm bằng chữ Hán. Tên ấy chính là tên can chi bạn vẫn đọc theo âm Hán Việt: 庚子 là Canh Tý.

Con chuột tiếng Trung là gì: 鼠 và 老鼠

Trong tên con giáp, Chuột là một chữ 鼠 shǔ, âm Hán Việt là “thử”. Cách đọc: sh giống s của tiếng Việt nhưng đầu lưỡi cong lên phía sau (như khi đọc chữ s thật “chuẩn”), u như u tiếng Việt, và thanh 3 gần với thanh hỏi: giọng xuống thấp rồi hơi vòng lên, nghe như “sủ” uốn lưỡi.

Khi nói chuyện hằng ngày, người ta không dùng một mình 鼠, mà nói 老鼠 lǎoshǔ — con chuột. Chữ 老 ở đây không mang nghĩa “lão, già” như trong Hán Việt, mà chỉ là một tiền tố của vài tên con vật, giống 老 trong 老虎 (con hổ). Hai thanh 3 đứng cạnh nhau còn cho bạn một bài phát âm miễn phí: thanh 3 đầu đổi thành thanh 2, nên 老鼠 nghe như “láo shǔ”. Quy tắc này có trong bài biến điệu thanh 3.

Giống chữ “chuột” trong tiếng Việt, 老鼠 gọi chung mọi loại chuột, từ chuột nhắt đến chuột cống. Muốn nói con to thì thêm 大: 大老鼠, “con chuột to”.

Chuột ứng với địa chi thứ nhất, 子 zǐ, tức chữ Tý. Người Việt quen với “giờ Tý” từ 23 giờ đến 1 giờ sáng: tiếng Trung gọi giờ ấy là 子时 zǐshí, và nửa đêm trong văn viết là 子夜 zǐyè. Chú ý: ngoài vai địa chi, chữ 子 còn là “con” trong 儿子 (con trai) và là hậu tố trong nhiều danh từ.

Từ vựng và thành ngữ có chữ 鼠

Chữ 鼠 nằm trong tên nhiều con vật nhỏ có lông, và cả trong một từ mà ai dùng máy tính cũng cần. Bấm vào thẻ để nghe.

• 老鼠lǎoshǔcon chuột
• 鼠标shǔbiāochuột máy tínhnghĩa đen: “dấu chuột”
• 松鼠sōngshǔcon sócnghĩa đen: “chuột thông”
• 袋鼠dàishǔcon chuột túi (kangaroo)y như tiếng Việt: “chuột có túi”
• 猫māocon mèocon vật bị Chuột “bỏ quên” trong truyện

Tiếng Việt gọi con chuột máy tính là “con chuột”, nhưng tiếng Trung thì khác: đó là 鼠标, không bao giờ là 老鼠. Nói với người sửa máy rằng 老鼠 của bạn hỏng, họ sẽ tưởng bạn cần diệt chuột. Còn chuột Mickey là 米老鼠 Mǐ Lǎoshǔ.

Thành ngữ tiếng Trung không mấy ưu ái con chuột, và tiếng Việt cũng vậy. Ba câu bạn sẽ gặp thật:

• 胆小如鼠dǎnxiǎorúshǔnhát như chuộttiếng Việt hay nói “nhát như cáy”; mật nhỏ như chuột: mật là nơi chứa lòng can đảm
• 鼠目寸光shǔmùcùnguāngthiển cận, nhìn không xanghĩa đen: “mắt chuột chỉ thấy một tấc”
• 老鼠过街，人人喊打lǎoshǔguòjiē,rénrénhǎndǎkẻ ai cũng ghétgiống hệt “như chuột chạy qua đường”: ai thấy cũng hô đánh

Và ba câu thường ngày, có giọng người bản xứ đọc:

• 你怕老鼠吗？nǐpàlǎoshǔmaBạn có sợ chuột không?
• 请把鼠标移动到这里。qǐngbǎshǔbiāoyídòngdàozhèlǐHãy di chuột đến chỗ này.
• 我的鼠标坏了，只能用键盘。wǒdeshǔbiāohuàile,zhǐnéngyòngjiànpánChuột máy tính của tôi hỏng rồi, chỉ dùng được bàn phím.

“Tôi tuổi Tý” tiếng Trung nói thế nào

Chỗ tiếng Việt nói “tuổi”, tiếng Trung dùng động từ 属 shǔ — tuổi (con giáp), nghĩa gốc là “thuộc về”. Đến đây Chuột có sẵn một trò chơi chữ: 属 “thuộc” và 鼠 “chuột” đọc y hệt nhau, shǔ thanh 3. Vậy “tôi tuổi Tý” là 我属鼠 wǒ shǔ shǔ, câu khiến người học nào cũng bật cười lần đầu nói.

• 你属什么？nǐshǔshénmeBạn tuổi con gì?
• 你的生肖是什么？nǐdeshēngxiàoshìshénmeCon giáp của bạn là gì?
• 我属鼠。wǒshǔshǔTôi tuổi Tý.

Năm Tý là 鼠年 shǔ nián, và lời chúc Tết của năm ấy là 鼠年大吉 shǔ nián dà jí, “năm Tý đại cát”. Từ chỉ con giáp là 生肖 shēngxiào — con giáp.

Ở Trung Quốc người ta hỏi 你属什么？ khá thường xuyên, như người Việt hỏi “bạn tuổi gì?”: câu trả lời cho biết tuổi của nhau mà không phải hỏi thẳng. Hai người cùng tuổi Tý mà trông chênh nhau rõ thì hơn nhau một giáp, mười hai năm. Tiếng Trung gọi đó là 一轮 yì lún, “một vòng”.

Tính cách tuổi Tý theo quan niệm truyền thống

Dân gian nhìn tuổi Tý đúng như câu chuyện cuộc thi: người tuổi Tý được cho là thông minh, nhanh nhạy, tháo vát, giỏi nhìn ra cơ hội. Họ cũng được cho là dễ hòa đồng, tinh ý và biết giữ của. Mặt kém hơn, theo cùng quan niệm ấy, là hay lo và nghĩ cho mình trước. Hãy đọc như đọc chuyện dân gian, chứ chẳng ai ở Trung Quốc chọn nghề theo con giáp.

Mỗi năm Tý còn mang một hành theo thiên can, và truyền thống gán cho mỗi hành một sắc thái riêng. Tý hành Kim (1960 và 2020) được cho là quyết đoán nhất; hành Thủy (1972 và 2032) linh hoạt, tinh tường; hành Mộc (1924 và 1984) ấm áp, sáng tạo; hành Hỏa (1936 và 1996) nhiều năng lượng, táo bạo; hành Thổ (1948 và 2008) điềm đạm, thực tế. Cùng một cặp can chi, như Canh Tý, chỉ trở lại sau sáu mươi năm.

Tuổi Tý hợp tuổi nào

Theo truyền thống Trung Hoa, tuổi Tý hợp nhất với tuổi Thìn (Rồng) và tuổi Thân (Khỉ): ba con giáp cách nhau bốn năm tạo thành một bộ “tam hợp”, 三合 sānhé, chính là bộ Thân – Tý – Thìn mà người Việt vẫn nhắc. Tuổi khắc là tuổi Ngọ (Ngựa), nằm đối diện trên vòng tròn, cách sáu năm: tiếng Trung gọi là 六冲 liùchōng, “lục xung”. Người Việt thường gộp thành nhóm “tứ hành xung”: Tý – Mão – Ngọ – Dậu. Nhiều gia đình vẫn xem tuổi trước đám cưới, nhưng với phần lớn người trẻ, đó là chuyện để bàn cho vui.

Năm tuổi: 本命年

Năm trùng con giáp của bạn, cứ mười hai năm lại về, tiếng Việt gọi là năm tuổi, tiếng Trung là 本命年 běnmìngnián. Ở cả hai nước, năm tuổi được coi là năm cần cẩn thận chứ không phải năm may mắn. Người Trung Quốc “hộ thân” bằng màu đỏ: tất đỏ, đồ lót đỏ hay sợi chỉ đỏ buộc cổ tay, thường do người nhà tặng. Với người tuổi Tý, năm tuổi tiếp theo là 2032: năm Nhâm Tý, hành Thủy, bắt đầu từ 11/2/2032.

12 con giáp tiếng Trung

Chuột mở đầu vòng giáp, đây là cả mười hai. Mỗi con giáp có trang riêng với các năm, từ vựng và thành ngữ.

• 鼠 Chuột
• 牛 Trâu
• 虎 Hổ
• 兔 Mèo (Thỏ)
• 龙 Rồng
• 蛇 Rắn
• 马 Ngựa
• 羊 Dê
• 猴 Khỉ
• 鸡 Gà
• 狗 Chó
• 猪 Lợn

Muốn xem mọi năm trên một trang, hãy mở bảng 12 con giáp. Năm Tý bắt đầu thế nào ở Trung Quốc, với bữa cơm tất niên, sủi cảo và bao lì xì, có trong bài Tết Trung Quốc; còn nói gì trong ngày ấy thì xem lời chúc Tết tiếng Trung. Tên các con vật khác, từ mèo đến gấu trúc, có trong bài con vật tiếng Trung.